چگونه ریسکهای پروژه ساختمانی را اولویتبندی کنیم؟
- دسته بندی: مدیریت پروژه ساختمان های متداول شهری
- چگونه ریسکهای پروژه ساختمانی را اولویتبندی کنیم؟
- حامد یگانه فر
- بدون دیدگاه
چگونه ریسکهای پروژه ساختمانی را اولویتبندی کنیم؟
فهرست مطالب
چگونه ریسکهای پروژه ساختمانی را اولویتبندی کنیم؟
راهنمای عملی تشخیص ریسکهای مهم پروژه
همه ریسکها ارزش یکسانی ندارند
جلسه هفتگی یک پروژه ساختمانی بزرگ در حال برگزاری است. مدیر پروژه فایل ریسکهای پروژه را باز میکند. در جدول، بیش از ۲۰ ریسک ثبت شده است: احتمال تأخیر در تأمین میلگرد، احتمال افزایش قیمت مصالح، احتمال تأخیر پیمانکار نما، احتمال آسیب ساختمان مجاور در گودبرداری، احتمال کمبود نیروی اجرایی، احتمال تأخیر تجهیزات آسانسور و احتمال تغییر نقشه معماری.
یکی از اعضای تیم پیشنهاد میدهد برای همه موارد جلسه فوری برگزار شود. اما مدیر پروژه سؤال مهمی مطرح میکند: «آیا واقعاً همه این ریسکها به یک اندازه مهم هستند؟» پاسخ مشخص است: خیر.
اگر تیم پروژه زمان و انرژی خود را برای تمام ریسکها به یک اندازه مصرف کند، احتمالاً مهمترین تهدیدها از دید پنهان میمانند. مدیریت ریسک فقط پیدا کردن ریسکها نیست؛ بلکه تشخیص این موضوع است که کدام ریسکها نیازمند توجه بیشتر هستند.
اینجا مفهوم اولویتبندی ریسک پروژه ساختمانی اهمیت پیدا میکند. در این مقاله یاد میگیریم چگونه مدیر پروژه بین ریسکهای مختلف تفاوت قائل میشود و مشخص میکند کدام موارد باید سریعتر بررسی و کنترل شوند.
اولویتبندی ریسک در پروژه ساختمانی چیست؟
اولویتبندی ریسک یعنی تعیین اهمیت نسبی ریسکها نسبت به یکدیگر. به زبان ساده، مدیر پروژه باید بتواند پاسخ این سؤال را پیدا کند: «اگر فقط بتوانیم روی چند ریسک تمرکز کنیم، کدامها مهمتر هستند؟»
در یک پروژه ساختمانی، منابع همیشه محدود هستند: زمان مدیر پروژه محدود است، بودجه کنترل ریسک محدود است و ظرفیت تیم اجرایی محدود است. بنابراین نمیتوان برای همه ریسکها یک میزان توجه و هزینه صرف کرد. اولویتبندی کمک میکند تمرکز پروژه روی ریسکهایی قرار گیرد که بیشترین اثر احتمالی را دارند.
چرا همه ریسکها یکسان نیستند؟
فرض کنید در یک پروژه دو ریسک وجود دارد.
ریسک اول: احتمال دارد تحویل یک ابزار کوچک کارگاهی دو روز تأخیر داشته باشد. اثر احتمالی: تأثیر بسیار کم روی برنامه پروژه.
ریسک دوم: احتمال دارد در زمان گودبرداری به ساختمان مجاور آسیب وارد شود. اثر احتمالی: توقف عملیات، هزینه اصلاح، اختلاف حقوقی و تأخیر طولانی.
حتی اگر احتمال ریسک دوم کمتر باشد، اهمیت آن بسیار بیشتر است. بنابراین مدیر پروژه فقط نباید بپرسد «کدام اتفاق احتمال بیشتری دارد؟» بلکه باید بپرسد «اگر این اتفاق رخ دهد، چه اثری روی پروژه خواهد داشت؟»
دو معیار اصلی در اولویتبندی ریسک
۱. احتمال وقوع ریسک
احتمال یعنی اینکه چقدر ممکن است یک اتفاق رخ دهد. برای مثال، احتمال تأخیر یک تأمینکننده که سابقه بدی دارد، بیشتر از تأمینکنندهای است که همیشه طبق برنامه عمل کرده است.
مدیر پروژه برای قضاوت احتمال میتواند به مواردی مانند اینها توجه کند: تجربه پروژههای قبلی، شرایط فعلی پروژه، سابقه پیمانکار، وضعیت بازار و پیچیدگی فعالیت.
۲. اثر ریسک بر پروژه
اثر یعنی اگر ریسک اتفاق بیفتد، چه پیامدی برای پروژه خواهد داشت. اثر میتواند روی زمان، هزینه، کیفیت، ایمنی و محدوده پروژه باشد.
برای مثال، تأخیر یک روزه در یک فعالیت غیرحیاتی ممکن است اثر کمی داشته باشد، اما تأخیر یک ماهه در فعالیتی که روی مسیر تحویل ساختمان قرار دارد، اثر زیادی خواهد داشت.
ترکیب احتمال و اثر؛ منطق اصلی اولویتبندی
یک روش ساده برای اولویتبندی این است که احتمال وقوع و میزان اثر را کنار هم بررسی کنیم:
| احتمال | اثر | اولویت |
|---|---|---|
| کم | کم | پایین |
| متوسط | متوسط | معمولی |
| زیاد | متوسط | بالا |
| متوسط | زیاد | بالا |
| زیاد | زیاد | بسیار بالا |
هدف این جدول تولید یک عدد پیچیده نیست. هدف این است که تیم پروژه بتواند سریعتر تشخیص دهد کدام ریسکها نیازمند توجه بیشتری هستند.
مثال واقعی: اولویتبندی ریسک در گودبرداری
فرض کنید یک پروژه در منطقه شهری متراکم قرار دارد. سه ریسک شناسایی شده است:
ریسک اول: تأخیر یک روزه در ورود ماشینآلات خاکبرداری — احتمال: متوسط، اثر: کم
ریسک دوم: افزایش قیمت فولاد در ماههای آینده — احتمال: زیاد، اثر: متوسط
ریسک سوم: آسیب احتمالی به ساختمان مجاور هنگام گودبرداری — احتمال: متوسط، اثر: بسیار زیاد
اگر فقط احتمال را بررسی کنیم، شاید افزایش قیمت فولاد مهمتر به نظر برسد. اما وقتی اثر را نیز بررسی میکنیم، مشخص میشود ریسک ساختمان مجاور نیازمند توجه ویژهتری است، زیرا پیامد آن میتواند بسیار گستردهتر باشد.
اشتباه رایج: تمرکز فقط روی احتمال وقوع
یکی از خطاهای رایج در مدیریت ریسک این است که پروژه فقط به احتمال نگاه کند. مثلاً «احتمال حادثه در این فعالیت کم است، پس مهم نیست.» این نگاه میتواند خطرناک باشد.
در پروژه ساختمانی برخی ریسکها احتمال پایین اما پیامد بسیار سنگین دارند؛ نمونه: حادثه جدی ایمنی، آسیب سازهای، توقف قانونی پروژه. در این موارد، شدت پیامد باید نقش مهمی در تصمیمگیری داشته باشد.
اشتباه دیگر: تمرکز فقط روی هزینه
گاهی تیم پروژه تمام توجه خود را روی هزینه مالی میگذارد. اما یک ریسک ممکن است هزینه مستقیم زیادی نداشته باشد و در عوض زمان پروژه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
مثلاً تأخیر آسانسور شاید در ابتدا هزینه مستقیم زیادی ایجاد نکند، اما میتواند باعث تأخیر تحویل کل ساختمان شود. بنابراین در اولویتبندی باید همه اهداف پروژه دیده شوند.
چگونه مدیر پروژه درباره اهمیت یک ریسک تصمیم میگیرد؟
عددها به تنهایی تصمیم نمیگیرند؛ تجربه و شناخت پروژه نیز اهمیت دارد. مدیر پروژه هنگام بررسی یک ریسک باید سؤالهایی مانند اینها مطرح کند: آیا این ریسک روی مسیر اصلی زمانبندی اثر دارد؟ آیا کنترل آن بعداً سختتر و پرهزینهتر میشود؟ آیا ایمنی افراد را تهدید میکند؟ آیا میتواند باعث اختلاف قراردادی شود؟ آیا چند بخش پروژه را همزمان تحت تأثیر قرار میدهد؟
در پروژههای ساختمانی، ریسکهای مهم معمولاً یکی از ویژگیهای زیر را دارند: اثر شدید روی زمان تحویل، هزینه اصلاح بالا، ارتباط با ایمنی، وابستگی زیاد سایر فعالیتها به آنها، احتمال وقوع قابل توجه و دشواری کنترل پس از وقوع.
وقتی ریسکها اولویتبندی شوند، مدیر پروژه بهتر میتواند تصمیم بگیرد: کدام ریسک نیاز به اقدام فوری دارد؟ کدام ریسک فقط باید پایش شود؟ برای کدام ریسک باید زمان و هزینه بیشتری اختصاص داد؟
برای مثال، اگر ریسک تأخیر آسانسور اولویت بالا داشته باشد، پروژه ممکن است سفارش زودتر یا بررسی تأمینکننده جایگزین را در برنامه قرار دهد. اگر ریسک کماهمیتی وجود داشته باشد، ممکن است فقط در جلسات دورهای بررسی شود.
اولویت ریسکها در طول پروژه تغییر میکند
یکی از نکات مهم این است که اولویت ریسکها ثابت نیست. ریسکی که در ابتدای پروژه اهمیت زیادی دارد، ممکن است بعداً دیگر مهم نباشد.
در مرحله گودبرداری، ساختمان مجاور، سازه نگهبان و شرایط خاک اهمیت بالایی دارند. اما در مرحله نازککاری، هماهنگی پیمانکاران، تأمین تجهیزات و کیفیت اجرا مهمتر میشوند. بنابراین اولویتبندی باید همراه پروژه تغییر کند.
جمعبندی
اولویتبندی ریسک پروژه ساختمانی یعنی تشخیص اینکه کدام ریسکها واقعاً نیازمند توجه بیشتر هستند. مدیر پروژه حرفهای برای همه ریسکها یکسان تصمیم نمیگیرد؛ او احتمال وقوع، شدت اثر و شرایط واقعی پروژه را بررسی میکند و منابع محدود پروژه را روی مهمترین موارد متمرکز میکند.
به خاطر داشته باشید: یک پروژه موفق پروژهای نیست که هیچ ریسکی ندارد؛ بلکه پروژهای است که میداند کدام ریسکها را باید زودتر ببیند و مدیریت کند.
آموزش مدیریت پروژه ساختمانهای متداول شهری
اگر میخواهید اصول، متدولوژی و ابزارهای جامع مدیریت پروژه ساختمانهای متداول شهری را بهصورت کاربردی یاد بگیرید، روی لینک زیر کلیک کنید:
