۱. املاک آزاد (قطعی، ملکی یا طلق)

به املاکی اطلاق می‌شود که مالک آن شخصی حقیقی یا حقوقی باشد که اختیار ایجاد بنا و نقل و انتقال آن را از نظر عرصه و ابنیه بدون نیاز به جلب رضایت دیگری داشته باشد.

۲. املاک وقفی

املاکی که در اختیار سازمان اوقاف (مانند آستان قدس رضوی) یا متولی خاص و عام موقوفه می‌باشد. نقل و انتقال املاک وقفی در هر مرحله تابع شرایط خاص و منوط به اخذ مجوز از اداره اوقاف یا متولی وقف می‌باشد.

۳. املاک مصادره‌ای

املاکی که به هر دلیل به حکم دادگاه از مالک یا مالکان به نفع دولت یا یکی از نهادها سلب مالکیت شده و ملک در مالکیت دولت، یکی از بنیادها و یا اشخاص حقیقی و حقوقی جدید قرار گرفته باشد.

۴. املاک رهنی

به املاکی گفته می‌شود که در رهن بانک، ارگان، سازمان یا شخص حقیقی درآمده است؛ به آن معنی که مالک به منظور اخذ وام یا پرداخت دیون معوقه خود، ملک مورد نظر را به طور موقت به ازای مبلغ و زمان مشخص به دیگری واگذار می‌نماید.

• در مورد این املاک بدون فک رهن امکان واگذاری به دیگری یا ارزیابی به عنوان وثیقه جدید وجود ندارد.
• به منظور ارزیابی برای بعضی از مراجع، با قید این جمله که «پس از فک رهن این ارزیابی دارای اعتبار است» به مالک این فرصت داده می‌شود که فک رهن را صورت دهد.

۱. کاربری مسکونی

کاربری مسکونی به بنایی اطلاق می‌شود که برای سکونت است و یا زمینی که این پتانسیل را دارد. املاک با کاربری مسکونی سه گونه‌اند:

۲. کاربری کشاورزی

املاک با کاربری کشاورزی به دو گونه اصلی تقسیم می‌شوند:

• زمین زراعی: زمینی را که در آن محصولات زودبازده یک یا نهایتاً دوساله مثل گندم، ذرت، انواع صیفی و از این دست کشت می‌شود. این نوع زمین‌ها اکثراً در روستاها یا شهرهایی که قبلاً روستا بوده‌اند وجود دارند.
• باغ (مشجر): زمینی که دارای درخت (اغلب میوه) باشد، باغ گفته می‌شود. گاهی واژه «مشجر» به معنای دارای درخت به کار برده می‌شود.

۳ تا ۵. کاربری‌های اداری، تجاری و صنعتی

کاربری اداری – دولتی

شامل موسسات، ارتش، وزارتخانه‌ها، نهادها، شهرداری‌ها و سایر ارگان‌های دولتی.

کاربری تجاری

در این نوع کاربری، انواع مغازه‌ها، رستوران‌ها، عمده‌فروشی‌ها و دفاتر خدماتی (مثل آژانس‌های مسافرتی) مدنظر می‌باشند.

کاربری صنعتی

دربرگیرنده هر نوع زمین یا ساختمانی که مجوز هرگونه فعالیت صنعتی اعم از تولید، انبار و یا توزیع را داشته باشد (مثل کارخانجات و تعمیرگاه‌ها). این املاک اکثراً در شهرک‌های صنعتی یا خارج شهرها قرار دارند و اگر داخل شهر بیفتند، معمولاً حکم انتقال آن‌ها به خارج شهر داده می‌شود.

۶ و ۷. کاربری‌های خدماتی و معدن

کاربری خدماتی: نوعی از کاربری‌های انتفاعی است. شما از آن کسب درآمد می‌کنید اما چون این فعالیت عام‌المنفعه است، شهرداری‌ها پولی بابت آن نمی‌گیرند. (نکته: در صورت تغییر کاربری، باید هزینه‌های تبدیل کاربری پرداخت شود).

کاربری معدن: این نوع کاربری برای زمینی منظور می‌شود که در خود ماده‌ای باارزش و قابل استخراج داشته باشد.

۸ تا ۱۷. سایر کاربری‌های شهری

بر اساس طرح‌های تفصیلی، فضاهای شهری به کاربری‌های زیر نیز تقسیم می‌شوند:

• ورزشی: استادیوم‌ها، زمین‌های بازی و باشگاه‌ها.
• پارکینگ: پارکینگ‌های طبقاتی و سطح باز.
• حمل و نقل: ترمینال‌ها، ایستگاه‌های مترو، فرودگاه‌ها.
• آموزشی: مهدکودک، مدرسه و دانشگاه.
• فضای سبز: پارک‌ها، رفوژ خیابان‌ها، کمربند سبز.
• فرهنگی-مذهبی: کتابخانه، سینما، مسجد و گورستان.
• بهداشتی-درمانی: بیمارستان، درمانگاه و کلینیک.
• خدمات شهری: آتش‌نشانی، کلانتری، دفتر پست و دفع زباله.
• تجهیزات شهری: تاسیسات آب، برق، گاز، تلفن و فاضلاب.
• فاقد کاربری: اراضی ذخیره شهری یا زمین‌هایی که هنوز طرح تفصیلی و آزادسازی ندارند.